Комплексното прашање на современата музичка естетика
Дел од академските дејци неретко ја посочувале „затвореноста“ на општеството, како и наметнатите културно-естетски норми како главни причинители за затајувањето на современата музика. Ваквото тврдење е донекаде оправдано, но во него се потенцирани само срединските и културни влијанија, а се изоставени биолошките диспозиции кои нè опремуваат со биолошки „реквизити“ за перцепција и естетска евалуација на музиката. Но, пред да понудам образложенија за биолошките влијанија, би сакал накусо да направам осврт за влијаниајата на средината и културните вредности, со цел да добиеме една целосна слика за феноменот.
Значи, никој при здрав разум нема да негира дека средината силно влијае врз одредени аспекти на естетиката. Имено, утврдено е дека приближно 50 проценти од особините кај луѓето се последица на нашата еволуирана природа, додека пак приближно 50 проценти се последица од влијанието на средината и културните вредности[1]. Овој податок сам по себе го прави човекот еден од најотворените и (бихејвиорално) најфлексибилни видови. Еден класичен пример за влијанието на средината е психолошкиот ефект на изложеност каде што луѓето се постојано бомбардирани од една иста информација[2]. После доволно повторувања покажуваме особена склоност кон таквата информација бидејќи ни е добро позната, а ние луѓето вообичаено го претпочитаме она што ни е блиско и познато. Во популарната музика, концептот за хит е во тесна врска со ефектот на изложеност—колку повеќе емитирања, толку поголеми шанси музиката да ни „заглави“ во глава[3].
Друг познат факт е што ние луѓето имаме прилично флексибилен мозок. Во науката ваквото својство е познато како невропластичност—можноста да ги менуваме нашите секојдневни искуства преку интеракција и учење на низа нови содржини, а сето ова како последица на реорганизацијата на синаптичките мрежи во мозокот[4]. Со само неколкунеделна моторичка активност со прстите (на пример, свирење пијано) се прават значителни промени во примарниот моторен кортекс[5]. Квалификуваните музичари и изведувачи имаат специјализиран сензорен систем кога станува збор за перцепција на консонанцата и дисонанцата[6]. Веројатно најинтересниот податок ни доаѓа од испитувањата на членови од амазонското племе Цимане кои никогаш претходно не биле изложени на западноевропската музика. Тие консонантните и дисонантните хармонски прогресии ги оцениле како еднакво пријатни[7].
Сите наведени искази се во линија со горенаведениот наслов, меѓутоа, нужно е подробно да истражиме зошто сѐ уште поголемиот дел од луѓето имаат потешкотии да слушаат и уживаат во новите музички остварувања од доменот на сериозната музика. Постои ли некаква „црвена линија“ во нашите капацитети за апстракција и перцепција? Одговорот е комплексен и неизвесен. И да и не... Можеби. Како што ќе видиме во продолжение, постојат повеќе биолошки фактори кои силно влијаат на нашата перцепција кога станува збор за естетиката на музиката.
Многумина не го подржуваат музичкиот пристап на австрискиот композитор Арнолд Шенберг чии композиции се изградени врз принципот на дисонанца. Според Шенберг, луѓето сигурно би уживале во ваквата музика доколку научат да ја слушаат. Постојат повеќе истражени факти кои му противречат на ваквото гледиште. Имено, утврдено е дека дури и во најраната етапа од човековото постоење, доенчињата (2, 4 и 6 месеци) претпочитаат консонантни интервали наспроти дисонантни, период за кој се верува дека е сѐ уште ран за разбирање и толкување на културните влијаниа и вредности[8][9]. Ваквиот феномен е последица на регуларното и постојано треперење на мембраната на ушното тапанче во моментите кога слушаме консонанци. Кај дисонанците имаме обратна ситуација—нерегуларно треперење на мембраната и зголемување на перцептивната тезнија[10].
Еден друг труд поставува хипотеза во која се дава биолошка основа за човековата преференција за консонанца[11]. Човековиот вокален тракт е уникатен и ни овозможува комплексен говор и пеење, нешто што отсуствува кај останатите примати. Еволуциското гледиште е дека човековите вокализации во далечното минато биле главниот извор на тоналните звучни сигнали коишто ни давале важни информации за полот, големината, емотивната состојба и идентитетот на единката (останатите природни звуци биле претежно шумови: ветар, грмотевици, движења на предатори, чврчорење на вода итн.). Во основата на тие тонални звуци се концентрирани парцијалните низи во кои доминираат совршени и несовршени консонанци. Доколку хипотезата се покаже како точна, би се дало делумно објаснување на некои аспекти поврзани со музичката естетика. На оваа хипотеза се надоврзува и Пинкеровата хипотеза која вели дека музиката е последица на неколку постоечки еволуирани механизми, како што се јазикот, аудитивната анализа и емотивните вокации на нашите далечни предци[12]. Пронаоѓањето на ритамот веројатно е последица на локомоторната контрола и белодробната вентилација[13].
Уште една мошне важна биолошка компонента која има витална улога во обликувањето на естетските музички чувства кај човекот е мозочното стебло. Механизмот на мозочното стебло има надреденост да регистрира ненадејни, нагли, гласни и дисонантни звуци[14]. Од еволуциски аспект, ваквиот механизам помагал во алармирањето на организмот во случај на предатори или непосредна природна непогода. На пример, при удар на гром, несвесно и автоматски реагираме на звучниот сигнал со поставување на главата во позиција на изворот на звук. Звуците што сигнализираат опасност го мобилизираат организмот во пределот на инфериорните коликули (долни брекчиња) во ретикуларната формација. Па така, можно е консонантните звуци да се фаворизирани со причина, додека пак, еволутивниот процес веројатно развил вроден механизам којшто гласните, дисонантни и неартикулирани звуци ги интерпретира како непријатни. Интересно, сличен механизам, освен кај човекот, е високо развиен и кај други животински видови од групата примати[15].
Природната селекција постепено ги оптимизирала вокалната комуникација и начинот на којшто ги перципираме примените звучни дразби. Сиот овој склоп силно влијае на перцепцијата на музиката и воедно во образувањето на естетските чувства кај човекот. Сепак, ваквиот исказ не ја маргинализира дисонанцата како целосно непожелна компонента, напротив, музиката од секојдневието изобилува со дисонанци бидејќи истите имаат круцијална улога во предизвикувањето тензија. Кога станува збор за музиката, луѓето генерално претпочитаат оптимална тензија, иако критериумот за „оптимално“ во голема мера зависи од поединците[14].
А сега, накусо да истражиме што велат податоците од компаративната невробиологија и психологија. Патем, компаративната анализа меѓу луѓето и животните е од исклучителна важност. Со оглед на тоа што делиме прилично гени со релативно блиски/далечни видови, може да бараме докази за совпаѓање на специфични карактеристики во фенотипот и однесувањето, а со тоа да се разјаснат многу дилеми (во случајов) поврзани со естетиката на музиката. Позначајни се два типа на анализи: (1) аналогни - фенотипски сличности на филогенетски неповрзани видови (на пр. очите и видот на човекот и октоподот); (2) хомологни - функционални трансформации на видови кои делат заеднички предок (на пр. екстремитетите на глушецот и лилјакот). Во последните години добивме интересни сознанија за тоа како животните ја перципираат и интерпретираат музиката. Па така, излегува дека, покрај луѓето, во консонантна музика (асоцирана со тонална музика) уживаат и шимпанзата, односно домашните птици [16][17].
Последното нешто што е од особено значење за музичката естетика е податокот дека музиката поседува универзални изразни елементи[18]. Луѓето низ целиот свет, без оглед на нивните културни влијаниа и вредности, лесно идентификуваат приспивни песни, песни за танц и сл., по само неколку секунди од преслушувањето. Па така, излегува дека музиката од разни култури дели слични карактеристики атрактивни за човековото уво. А како поткрепа имаме уште едно истражување кое ни доаѓа од тлото на Африка[19]. Станува збор за членови на домородното население Мафа кои никогаш претходно немале допир со западноевропската култура. Мафа без поголеми проблеми идентификувале три фундаментални емоции во западноевропската музика: радост, тага и страв, поставувајќи истражувачка хипотеза која ја потенцира универзалноста на музиката.
Референци:
[1] Wokman, L., & Reader, W. (2008). Evolutionary Psychology. (стр. 161) Cambridge University Press.
[2] Zajonc, R.B. (2001) Mere Exposure: A Gateway to the Subliminal. SAGE Journals. doi: 10.1111/1467-8721.00154
[3] Jakubowski, K., Finkel, S., Stewart, L., & Müllensiefen, D. (2017). Dissecting an earworm: Melodic features and song pop. American Psychological Association. doi: 10.1037/aca0000090ularity
[4] Bennet, E. L., Diamond, M. C., Krech, D., & Rosenzweig, M. R. (1964). Chemical and Anatomical Plasticity of Brain. Science. doi: 10.1126/science.146.3644.610
[5] Karni, A., et al. (1998). The acquisition of skilled motor performance: Fast and slow experience-driven changes in primary motor cortex. Proceedings of the National Academy of Sciences. doi: 10.1073/pnas.95.3.861
[6] Lee, K. M., Skoe, E., Kraus, N., Ashley, N. (2009). Selective Subcortical Enhancement of Musical Intervals in Musicians. The Journal Of Neuroscience. doi: 10.1523/JNEUROSCI.6133-08.2009
[7] McDermott, J. H., Schultz, A. F., Undurraga, E. A., & Godoy, R. A. (2016). Indifference to dissonance in native Amazonians reveals cultural variation in music perception. Nature. doi: 10.1038/nature18635
[8] Trainor, L. J., Tsang, C. D., & Cheaung, V. H. W. (2002). Preference for Sensory Consonance in 2- and 4-Month-Old Infants. Music Perception: An Interdisciplinary Journal. doi: 10.1525/mp.2002.20.2.187
[9] Trainor, L. J., & Heinmiller, B. M. (1998). The development of evaluative responses to music: Infants prefer to listen to consonance over dissonance. Infant Behavior and Development. doi: 10.1016/S0163-6383(98)90055-8
[10] Stefano, N. D., & Bertolaso, M. (2014). Understanding Musical Consonance and Dissonance: Epistemological Considerations from a Systemic Perspective. Systems. doi: 10.3390/systems2040566
[11] Bowling, D., & Purves, D. (2015). A biological rationale for musical consonance. Proceedings of the National Academy of Sciences. doi: 10.1073/pnas.1505768112
[12] Pinker, S. (1997). How the Mind Works. (стр. 528) New York: W. W. Norton & Company.
[13] Larsson, M. (2014). Self-generated sounds of locomotion and ventilation and the evolution of human rhythmic abilities. Animal Cognition. doi: 10.1007/s10071-013-0678-z
[14] Juslin, P.N., & Västfjäll, D. (2008). Emotional responses to music: The need to consider underlying mechanisms. Behavioural and Brain Sciences. doi: 10.1017/S0140525X08005293
[15] Papoušek, H., Jürgens, U., Papoušek, M. (2008). Nonverbal Vocal Communication: Comparative and Developmental Approaches: books.google.mk
[16] Sugimoto, T., Noritomo, K., Yasushi, N., Hideko, K., Tomoyasu, T., Kazuhide, H. (2010) Preference for consonant music over dissonant music by an infant chimpanzee. Primates. doi: 10.1007/s10329-009-0160-3
[17] Chiandetti, C. & Vallortigara G. (2011) Chicks Like Consonant Music. Psychological Science. doi: 10.1177/0956797611418244
[18] Mehr, S. A., et al. (2018). Form and Function in Human Song. Current Biology. doi: 10.1016/j.cub.2017.12.042
[19] Fritz, T., et al. (2009). Universal Recognition of Three Basic Emotions in Music. Current Biology. doi: 10.1016/j.cub.2009.02.058
Друг познат факт е што ние луѓето имаме прилично флексибилен мозок. Во науката ваквото својство е познато како невропластичност—можноста да ги менуваме нашите секојдневни искуства преку интеракција и учење на низа нови содржини, а сето ова како последица на реорганизацијата на синаптичките мрежи во мозокот[4]. Со само неколкунеделна моторичка активност со прстите (на пример, свирење пијано) се прават значителни промени во примарниот моторен кортекс[5]. Квалификуваните музичари и изведувачи имаат специјализиран сензорен систем кога станува збор за перцепција на консонанцата и дисонанцата[6]. Веројатно најинтересниот податок ни доаѓа од испитувањата на членови од амазонското племе Цимане кои никогаш претходно не биле изложени на западноевропската музика. Тие консонантните и дисонантните хармонски прогресии ги оцениле како еднакво пријатни[7].
Сите наведени искази се во линија со горенаведениот наслов, меѓутоа, нужно е подробно да истражиме зошто сѐ уште поголемиот дел од луѓето имаат потешкотии да слушаат и уживаат во новите музички остварувања од доменот на сериозната музика. Постои ли некаква „црвена линија“ во нашите капацитети за апстракција и перцепција? Одговорот е комплексен и неизвесен. И да и не... Можеби. Како што ќе видиме во продолжение, постојат повеќе биолошки фактори кои силно влијаат на нашата перцепција кога станува збор за естетиката на музиката.
Многумина не го подржуваат музичкиот пристап на австрискиот композитор Арнолд Шенберг чии композиции се изградени врз принципот на дисонанца. Според Шенберг, луѓето сигурно би уживале во ваквата музика доколку научат да ја слушаат. Постојат повеќе истражени факти кои му противречат на ваквото гледиште. Имено, утврдено е дека дури и во најраната етапа од човековото постоење, доенчињата (2, 4 и 6 месеци) претпочитаат консонантни интервали наспроти дисонантни, период за кој се верува дека е сѐ уште ран за разбирање и толкување на културните влијаниа и вредности[8][9]. Ваквиот феномен е последица на регуларното и постојано треперење на мембраната на ушното тапанче во моментите кога слушаме консонанци. Кај дисонанците имаме обратна ситуација—нерегуларно треперење на мембраната и зголемување на перцептивната тезнија[10].
Еден друг труд поставува хипотеза во која се дава биолошка основа за човековата преференција за консонанца[11]. Човековиот вокален тракт е уникатен и ни овозможува комплексен говор и пеење, нешто што отсуствува кај останатите примати. Еволуциското гледиште е дека човековите вокализации во далечното минато биле главниот извор на тоналните звучни сигнали коишто ни давале важни информации за полот, големината, емотивната состојба и идентитетот на единката (останатите природни звуци биле претежно шумови: ветар, грмотевици, движења на предатори, чврчорење на вода итн.). Во основата на тие тонални звуци се концентрирани парцијалните низи во кои доминираат совршени и несовршени консонанци. Доколку хипотезата се покаже како точна, би се дало делумно објаснување на некои аспекти поврзани со музичката естетика. На оваа хипотеза се надоврзува и Пинкеровата хипотеза која вели дека музиката е последица на неколку постоечки еволуирани механизми, како што се јазикот, аудитивната анализа и емотивните вокации на нашите далечни предци[12]. Пронаоѓањето на ритамот веројатно е последица на локомоторната контрола и белодробната вентилација[13].
Уште една мошне важна биолошка компонента која има витална улога во обликувањето на естетските музички чувства кај човекот е мозочното стебло. Механизмот на мозочното стебло има надреденост да регистрира ненадејни, нагли, гласни и дисонантни звуци[14]. Од еволуциски аспект, ваквиот механизам помагал во алармирањето на организмот во случај на предатори или непосредна природна непогода. На пример, при удар на гром, несвесно и автоматски реагираме на звучниот сигнал со поставување на главата во позиција на изворот на звук. Звуците што сигнализираат опасност го мобилизираат организмот во пределот на инфериорните коликули (долни брекчиња) во ретикуларната формација. Па така, можно е консонантните звуци да се фаворизирани со причина, додека пак, еволутивниот процес веројатно развил вроден механизам којшто гласните, дисонантни и неартикулирани звуци ги интерпретира како непријатни. Интересно, сличен механизам, освен кај човекот, е високо развиен и кај други животински видови од групата примати[15].
Природната селекција постепено ги оптимизирала вокалната комуникација и начинот на којшто ги перципираме примените звучни дразби. Сиот овој склоп силно влијае на перцепцијата на музиката и воедно во образувањето на естетските чувства кај човекот. Сепак, ваквиот исказ не ја маргинализира дисонанцата како целосно непожелна компонента, напротив, музиката од секојдневието изобилува со дисонанци бидејќи истите имаат круцијална улога во предизвикувањето тензија. Кога станува збор за музиката, луѓето генерално претпочитаат оптимална тензија, иако критериумот за „оптимално“ во голема мера зависи од поединците[14].
А сега, накусо да истражиме што велат податоците од компаративната невробиологија и психологија. Патем, компаративната анализа меѓу луѓето и животните е од исклучителна важност. Со оглед на тоа што делиме прилично гени со релативно блиски/далечни видови, може да бараме докази за совпаѓање на специфични карактеристики во фенотипот и однесувањето, а со тоа да се разјаснат многу дилеми (во случајов) поврзани со естетиката на музиката. Позначајни се два типа на анализи: (1) аналогни - фенотипски сличности на филогенетски неповрзани видови (на пр. очите и видот на човекот и октоподот); (2) хомологни - функционални трансформации на видови кои делат заеднички предок (на пр. екстремитетите на глушецот и лилјакот). Во последните години добивме интересни сознанија за тоа како животните ја перципираат и интерпретираат музиката. Па така, излегува дека, покрај луѓето, во консонантна музика (асоцирана со тонална музика) уживаат и шимпанзата, односно домашните птици [16][17].
Последното нешто што е од особено значење за музичката естетика е податокот дека музиката поседува универзални изразни елементи[18]. Луѓето низ целиот свет, без оглед на нивните културни влијаниа и вредности, лесно идентификуваат приспивни песни, песни за танц и сл., по само неколку секунди од преслушувањето. Па така, излегува дека музиката од разни култури дели слични карактеристики атрактивни за човековото уво. А како поткрепа имаме уште едно истражување кое ни доаѓа од тлото на Африка[19]. Станува збор за членови на домородното население Мафа кои никогаш претходно немале допир со западноевропската култура. Мафа без поголеми проблеми идентификувале три фундаментални емоции во западноевропската музика: радост, тага и страв, поставувајќи истражувачка хипотеза која ја потенцира универзалноста на музиката.
Секако, потребни се дополнителни истражувања и репликации на наведените студии за целосно расветлување на дилемите во музичката естетика. Моето образложение во овој напис најмногу се осврна на концептот консонанца/дисонанца, иако, постојат уште неколку други фактори за истражување (мелодија, ритам, хармонија и сл.) за кои ќе се обидам да дадам одговор во некој од наредните текстови. Исто така, целта на овој текст не е да прави импликации од типот дека модерниот композитор треба да престане да трага по нови решенија и пристапи во музичкото изразување, бидејќи силно верувам дека природната човекова љубопитност ќе избегне такво нешто. Крајното резиме на моето излагање е дека човекот и покрај сите капацитети за апстракција и креирање на нова и интересна музика, сепак, не лесно ќе може да им избега на интуитивните „заразни“ музички фрази.
[2] Zajonc, R.B. (2001) Mere Exposure: A Gateway to the Subliminal. SAGE Journals. doi: 10.1111/1467-8721.00154
[3] Jakubowski, K., Finkel, S., Stewart, L., & Müllensiefen, D. (2017). Dissecting an earworm: Melodic features and song pop. American Psychological Association. doi: 10.1037/aca0000090ularity
[4] Bennet, E. L., Diamond, M. C., Krech, D., & Rosenzweig, M. R. (1964). Chemical and Anatomical Plasticity of Brain. Science. doi: 10.1126/science.146.3644.610
[5] Karni, A., et al. (1998). The acquisition of skilled motor performance: Fast and slow experience-driven changes in primary motor cortex. Proceedings of the National Academy of Sciences. doi: 10.1073/pnas.95.3.861
[6] Lee, K. M., Skoe, E., Kraus, N., Ashley, N. (2009). Selective Subcortical Enhancement of Musical Intervals in Musicians. The Journal Of Neuroscience. doi: 10.1523/JNEUROSCI.6133-08.2009
[7] McDermott, J. H., Schultz, A. F., Undurraga, E. A., & Godoy, R. A. (2016). Indifference to dissonance in native Amazonians reveals cultural variation in music perception. Nature. doi: 10.1038/nature18635
[8] Trainor, L. J., Tsang, C. D., & Cheaung, V. H. W. (2002). Preference for Sensory Consonance in 2- and 4-Month-Old Infants. Music Perception: An Interdisciplinary Journal. doi: 10.1525/mp.2002.20.2.187
[9] Trainor, L. J., & Heinmiller, B. M. (1998). The development of evaluative responses to music: Infants prefer to listen to consonance over dissonance. Infant Behavior and Development. doi: 10.1016/S0163-6383(98)90055-8
[10] Stefano, N. D., & Bertolaso, M. (2014). Understanding Musical Consonance and Dissonance: Epistemological Considerations from a Systemic Perspective. Systems. doi: 10.3390/systems2040566
[11] Bowling, D., & Purves, D. (2015). A biological rationale for musical consonance. Proceedings of the National Academy of Sciences. doi: 10.1073/pnas.1505768112
[12] Pinker, S. (1997). How the Mind Works. (стр. 528) New York: W. W. Norton & Company.
[13] Larsson, M. (2014). Self-generated sounds of locomotion and ventilation and the evolution of human rhythmic abilities. Animal Cognition. doi: 10.1007/s10071-013-0678-z
[14] Juslin, P.N., & Västfjäll, D. (2008). Emotional responses to music: The need to consider underlying mechanisms. Behavioural and Brain Sciences. doi: 10.1017/S0140525X08005293
[15] Papoušek, H., Jürgens, U., Papoušek, M. (2008). Nonverbal Vocal Communication: Comparative and Developmental Approaches: books.google.mk
[16] Sugimoto, T., Noritomo, K., Yasushi, N., Hideko, K., Tomoyasu, T., Kazuhide, H. (2010) Preference for consonant music over dissonant music by an infant chimpanzee. Primates. doi: 10.1007/s10329-009-0160-3
[17] Chiandetti, C. & Vallortigara G. (2011) Chicks Like Consonant Music. Psychological Science. doi: 10.1177/0956797611418244
[18] Mehr, S. A., et al. (2018). Form and Function in Human Song. Current Biology. doi: 10.1016/j.cub.2017.12.042
[19] Fritz, T., et al. (2009). Universal Recognition of Three Basic Emotions in Music. Current Biology. doi: 10.1016/j.cub.2009.02.058
Comments
Post a Comment